Heel de Mens als kompas in een ontwrichte wereld
Over systeemkrachten, innerlijke waarheid en de stille verschuiving van chaos naar balans

Een bekende denker en bioloog, biochemicus en filosoof Rupert Sheldrake spreekt bijvoorbeeld over deze morfogenetische velden. Dat zijn onzichtbare informatievelden die vorm en gedrag van mensen, dieren en andere organismen beïnvloeden. Federico Faggin, natuurkundige, pionier en uitvinder in de halfgeleiderindustrie, bestudeerde bewustzijn als fundamentele realiteit achter tastbare materie. En Carl Jung, grondlegger van de analytische psychologie, introduceerde het collectief onbewuste, oftewel een psychische laag waarin archetypen en patronen waarneembaar zijn.

Wat deze denkers gemeen hebben, is dat zij allemaal wijzen op iets wat buiten het puur rationele, zichtbare en feitelijke domein ligt, maar wel degelijk invloed heeft op ons handelen, onze systemen en onze wereld.

Om inzicht te krijgen in die onzichtbare informatievelden en het collectief onbewuste, heb ik gebruik gemaakt van een methodiek ‘maatschappelijke opstellingen’. Een aanpak die afgeleid is van familie- en organisatieopstellingen waarmee deze onderstromen zichtbaar, bespreekbaar én ervaarbaar te maken zijn. Opstellingen bieden een manier om met een ander perspectief en ruimer bewustzijn te kijken naar complexe vraagstukken. Niet om simpele oplossingen te vinden, maar om diepe verstoringen van de natuurlijke ordening te herkennen en transformeren. Ook hier geldt Cruijff’s wijsheid: Wat je (in) gezien hebt, kun je nooit meer niet zien.

Juist voor maatschappijkritische mensen die vastlopen in frustratie of machteloosheid over wat er speelt op het wereldtoneel, kan dit systemische perspectief onverwacht rust en ruimte brengen. Niet door de werkelijkheid te ontkennen, maar door de mondiale ontwikkelingen vollediger te zien en de diepere betekenis ervan te begrijpen.

Elf stemmen, één veld

Eind april organiseerde ik een dag voor open minded en maatschappelijk betrokken mensen. Iedere deelnemer was gekomen naar een dag die in het teken stond van verdiepend kijken en ervaren hoe mondiale krachtenvelden werken en welke onderliggende patronen te herkennen waren. De aanleiding om  zich in te schrijven was: “Hoe blijf ik binnen grote systemen werken en leven zonder vast te blijven lopen in strijd, maar juist interveniërend met helderheid en innerlijke rust?” Het nevendoel was om er een artikel over te schrijven voor Indepen; we gebruikten de opstellingen als informatiebron voor nieuwsgaring en een vorm van onderzoeksjournalistiek inclusief de aanwezigheid van enkele nieuwsgierige, maatschappijkritische journalisten.

 

Ieder bracht een eigen vraagstuk en perspectief mee. Samen vormden deze een mozaïek van thema’s en zienswijzen die sterk resoneerden met de spanningen van deze tijd. De aanwezigen hadden een verschillende achtergrond, van ambtenaar tot journalist, van jurist tot econoom, van organisatieadviseur tot financieel directeur, van ondernemer tot kunstenaar en van zorgdirecteur tot podcaster.

Wat zich op deze dag ontvouwde, was geen theoretische discussie over macht, systemen of geopolitiek. Het was ook geen poging om ‘heel de wereld’ te verklaren of te verbeteren, maar wel een verkenning van ongekende krachten en velden én een poging om patronen af te pellen en bewustzijn te verruimen. Op zoek naar krachten die ordenen en verstoren, maar ook verharden of herstellen en helen.

Vanuit persoonlijke thema’s, culturele achtergronden en intuïtieve inzichten brachten de deelnemers samen het veld tot leven. In dat krachtenveld werden niet alleen instituties, machten en maatschappelijke patronen zichtbaar, maar ook iets fundamentelers: de mens zelf.

Centraal daarin stond één ankerpunt: Heel de Mens, omdat wij mensen zelf de sleutel in handen hebben. Wij kunnen zelf een collectieve transformatie bewerkstelligen met onze kennis, bewustzijn en onze moed om in te grijpen en een andere structuren en systemen te bouwen.

Eerste opstelling: de wereld als krachtenveld

In de eerste opstelling werd het wereldtoneel niet besproken, maar opgesteld.

Verschillende krachten kregen een plek in het veld: De aarde als plek van ons leven en handelen, kosmische krachten, institutioneel gezag van intergouvernementele organisaties als VN, NAVO en WHO, economische concentratie, technologische macht en versnelling, farmaceutische industrie en financiële invloed, grote corporatieve structuren, wereldreligies, media, wetenschap en geopolitieke macht.

Naast deze krachten stond ook Heel de Mens, met haar unieke blauwdruk, eigen ritme en innerlijke waarde.

Wat in het veld zichtbaar werd verruimde meteen ieders bewustzijn. “Voorheen twijfelde ik nog wel eens aan mijn waarneming, maar door deze opstellingen voelde ik emoties en werd ik voortdurend bevestigd in wat ik eigenlijk al wel wist”, aldus één van de aanwezige journalisten. “De informatie stroomde als het ware door me heen, heel bijzonder”.

Opvallend was ook hoe -herkenbaar- de grotere systeemkrachten zich tot elkaar verhielden.

De internationale intergouvernementele organisaties namen aanvankelijk veel ruimte in. De representant ervan bewoog naar het centrum, alsof zij de formele structuur en wereldmacht op haar schouders moest dragen. Maar gaandeweg verloor zij aan kracht en positie. De legitimiteit van de intergouvernementele organisaties en hun bestaansrecht werd hoe langer hoe minder vanzelfsprekend.

De corporatieve krachten zoals ‘big pharma’, ‘big banks’ en ‘big food’ lieten iets anders zien. Deze representant liet vrij onverwacht schaamte en reflectievermogen zien. Niet als volledige ommekeer, maar als eerste opening naar een andere houding en gedrag. Alsof ergens onder de voortdurende drang naar groei, controle en schaalvergroting ook een besef aanwezig is van de schade die -mede door hen- is ontstaan voor de gezondheid van mensen en de aarde.

De religieuze krachten toonden in het begin van de opstelling nog een ongenaakbare zekerheid van hun ‘goddelijkheid’, maar bewogen langzamerhand weg van dogma en doctrines terug naar meer innerlijke spiritualiteit en compassie. De representant kreeg langzaamaan zijn bezieling terug en kon zich voegen tussen de andere representanten. Gelijkwaardig.  

De main stream media leken aanvankelijk gedissocieerd, afwezig en afgeleid. Ongeïnteresseerd in wat er werkelijk in het krachtenveld gebeurt. Wegkijkend en nauwelijks verbonden met hun journalistieke beroep en roeping. Maar langzaam kwam er beweging terug. Betrokkenheid met een begin van verantwoordelijkheid en zingeving.

Ook de wetenschap liet een beweging zien. Eerst was er een afstandelijke  zelfingenomenheid, maar gedurende de opstelling ontstond er meer verbinding met intuïtie en innerlijk weten. Alsof ook wetenschap zich langzaam herinnerde dat waarheidsvinding ook bestaat uit gewaar-zijn, intuïtie en innerlijk weten.

De geopolitieke macht daarentegen stelde zich hard op gedurende de hele opstelling. Gericht op dominantie, concurrentie, versimpeling en controle. De energie was minder relationeel, minder kwetsbaar, minder bereid om te luisteren. De representant ervoer hierin sterk de energie van polariserend leiderschap: snel, krachtig, eenzijdig, weinig afgestemd op het geheel. Maar deze kreeg steeds minder positie, toen ‘Heel de Mens’ krachtiger werd.  

Waar andere krachten schommelden, verstarden of verschoven, bleef de representant van Heel de Mens in stevige aanwezigheid staan, mede vanwege haar grote transformatieve en zelfhelende vermogen. Vele verstrikkingen met de andere actoren in het veld werden opgesteld en in een nieuwe balans gebracht. Het gehele krachtenveld veranderde daardoor van verstard naar bewegelijker, van oordelend naar luisterend. Heel de Mens vormden geen tegenmacht, maar een transformerende bedding. Vanuit de representant van Heel de Mens konden collectieve angsten worden aangekeken: angst voor tekort, angst voor waarheid, angst voor macht, angst voor verlies, en zelfs angst voor de eigen grootsheid.

Samenvattend

Wat dit krachtenveld mij liet zien, was eenvoudig en tegelijk radicaal: niet systemen op zichzelf bepalen de kwaliteit van het geheel, maar de mate waarin mensen zichzelf en elkaar weer volledig kunnen zien, leven en liefhebben. Wanneer de mens gaat stoppen met het externaliseren van haar eigen macht door bijvoorbeeld politisering, bureaucratisering, instrumentalisering of juridisering, maar gaat handelen vanuit haar eigen unieke krachten mét zefvertrouwen en een ruim bewustzijn, kunnen ook organisatiesystemen zich weer herinneren waartoe het ooit bedoeld was.

Tweede opstelling: bedding, begrenzing en de verstoorde balans

In de tweede opstelling zijn we dieper gaan kijken naar verstoringen waarmee Heel de Mens worstelt in deze tijd van crisis en omvallende systemen. In de eerste opstelling werd helder dat bewuste mensen, zeker wanneer zij zich verzamelen met hun onderscheidingsvermogen, bewustzijn en compassie vele ‘heilige huizen kunnen verzetten’ en nieuwe energieke systemen kunnen voortbrengen.

Maar daar staan ‘we’ nog niet, werd zichtbaar in de tweede opstelling. Boosheid, blinde vlekken, bedroefdheid en bemoeizucht staan in de weg om échte invloed uit te oefenen met een veilige bedding en moedige begrenzing.

 

 

Heel de Mens floreert wanneer hij/zij het mannelijke en het vrouwelijke in zichzelf in balans heeft. Deze opstelling liet echter een stevige disbalans zien. De vrouwelijke energie voelde zich onveilig en afhankelijk. Zij had haar dragende kracht niet volledig beschikbaar en was in zichzelf gekeerd. De mannelijke energie was zoekend, onhandig en grensoverschrijdend.

Wat zichtbaar werd was verwarring en eenzaamheid. De onmacht was groot en leek meer op een collectieve verstrikking: een verwarring over wat bedding en geborgenheid creëren is, en wat bescherming en veiligheid is, maar ook over hoe deze krachten elkaar kunnen aanvullen zonder elkaar over te nemen of af te schuiven.

Ondanks het voelbare ongenoegen en onderdrukte woede die bij representanten naar boven kwam, bleef ik aanwezig en benoemde het onderscheid tussen twee verschillende én aanvullende vormen van veiligheid: innerlijke geborgenheid en externe bescherming.

Geborgenheid gaat over bedding, nabijheid, sociale veiligheid, het gedragen worden door leven en verbinding. Bescherming gaat over begrenzing, richting, het weren van extern gevaar en het bewaken van de ruimte waarin leven kan floreren.

Beide zijn nodig. Beide zijn heilig. Beide zijn evenveel waard.

Maar wanneer deze krachten door elkaar gaan lopen of naar elkaar gaan wijzen, ontstaan er grote gevolgen. Dan wordt bedding vastklampen. Bescherming wordt controle. Nabijheid wordt verstikkende afhankelijkheid. Richting wordt dominante sturing. Systemen raken zo hun natuurlijke balans kwijt.

Deze verwarring en blinde vlekken werkt door in alle lagen van de samenleving. Bestuur kan verharden. Media kunnen vervreemden. Technologie kan zich losmaken van menselijkheid en de macht overnemen. Politiek kan gevangen raken in eigenbelang. Organisaties kunnen gaan functioneren op controle in plaats van op levenskracht en haar creatieve vermogen.

Pas toen het gewonde vrouwelijke en het gewonde mannelijke expliciet zichtbaar mochten worden in de opstelling, kwam er rust. Het herstelvermogen bracht een helingsproces op gang. Niet door discussie, maar door erkenning en … door terug te keren naar de oorspronkelijke mannelijke en vrouwelijke kwaliteiten van Heel de Mens.

Tot slot: onze menselijkheid als uitgangspunt

Op deze dag hebben we proefondervindelijk het morfologische veld ervaren en de werking ervan gezien. Wat deze dag vooral liet zien, is dat verandering niet alleen plaatsvindt via beleid, protest of innovatie, maar via bewustzijn en verbinding met onze innerlijke gaven. Het verruimen van bewustzijn, het herstellen van verbinding en het opnieuw leren luisteren naar wat waar is in onszelf, tussen ons en in het grotere veld waarvan wij deel uitmaken.

Heel de Mens staat voor een heroriëntatie van wie wij zijn, een levende werkelijkheid waarin uniciteit, verantwoordelijkheid, liefde en waarheid samen kunnen komen en moeten komen. Met een cruciale verschuiving van controle naar bescherming en één van afhankelijkheid naar het zelf een bedding voor co-creatie initiëren. Met ook een verschuiving van strijd naar aanwezigheid en van woede naar compassie. Het vraagt dat ons mannelijke deel zich opnieuw herinnert dat ware kracht niet domineert, maar dient. Dat bescherming niet gaat over macht over de ander, maar over het bewaken van de ruimte waarin het leven zich kan ontwikkelen. Het vraagt van ons vrouwelijke deel dat we ons herinneren dat een bedding bieden geen zwaktebod is, maar een dragende kracht van Heel de Mens. Dat geborgenheid geen afhankelijkheid is, maar een veld waarin mensen kunnen zakken, rusten, zich openen voor nieuwe perspectieven en groeien.

Deze innerlijke beweging die ieder mens heeft te maken, is subtiel. Zij haalt misschien niet direct de krantenkoppen. Zij past niet in beleidsstukken of politieke campagnes. Toch is zij steeds meer voelbaar in de keuzes die mensen maken nu de gevestigde orde omvalt. Dat wordt zichtbaar in de manier waarop zij nieuwe relaties aangaan, organisaties vormgeven, hun kinderen begeleiden met bedding en begrenzing en bij leiders die heel-bewust hun organisatie van binnenuit willen transformeren.

Misschien is dat wel de meest hoopvolle conclusie van deze dag: dat de sleutel tot een andere wereld niet alleen ligt in wat wij doen, maar in wie wij durven te zijn. Los gekoppeld van conventies, vertrouwend op onze eigen wijsheid. Niet tegenover de wereld, maar in de wereld. Als kompas. Als levende herinnering aan wat mogelijk wordt wanneer wij onszelf niet langer verlaten. Wij zij zelf de levende mogelijkheid om krachtenvelden te beïnvloeden wanneer we onze unieke blauwdruk herinneren en niet meer samenvallen met angst, aanpassing, strijd of controle.